Gorące tematy: Wolni i Solidarni Smoleńsk Zostań BLOGEREM! RSS Kontakt
Uwaga! Wygląda na to, że Twoja przeglądarka nie obsługuje JavaScript. JavaScript jest wymagany do poprawnego działania serwisu!
4573 posty 2072 komentarze

Bogusław Jeznach

Bogusław Jeznach - Dzielić się wiedzą, zarażać ciekawością.

Obróbka włókna jukki

ZACHOWAJ ARTYKUŁ POLEĆ ZNAJOMYM

PLECIONE I SKRĘCANE (02) Powroźnictwo, czyli wyrób sznurów i lin, jest jednym z najstarszych rzemiosł pierwotnych. Oto szybki i łatwy sposób indiański na sporządzenie sznurka z włókien liści jukki (Yucca whipplei).

Na moim blogu uprawiam systemowo pochwałę sztuk i rzemiosł, w tym tych najbardziej pierwotnych i najbliższych naturze.  Jednym z pierwszych i ważnych rzemiosł było (i jest) powroźnictwo, czyli wyrób sznurów i lin, z których potem wyrabia się także sieci rybackie, torby, hamaki, powrozy, pętle i wnyki, itp.  Służą do tego głównie tzw. włókna twarde, a ich obróbka i właściwości plasują powroźnictwo pomiędzy tkactwem (z włókien miększych) a koszykarstwem i plecionkarstwem – przeważnie z włókien i materiałów giętkich, ale zwykle jeszcze twardszych i mniej obrobionych (wiklina, rogoża, darte paski np. bambusa lub jesionu, łyko, trzciny, trawy etc.). Tu przedstawiam jakby wstęp do powroźnictwa – w wydaniu indiańskim najprostszy i najbardziej pierwotny, w którym surowcem jest włókno jukki.

Fot.01.

 

Wśród mnóstwa roślin włóknistych, stosowanych w tkactwie i powroźnictwie, od czasów niemal prehistorycznych  wyróżnia się Yucca whipplei (znana też pod nazwami Hesperoyucca whippleyi, jukka z chaparralu, jukka Quixote i wieloma innymi). [Tu uwaga: nazwy jukka nie należy mylić z yuca, która jest powszechną latynoską nazwą manioku - łatwej do uprawy rośliny o jadalnych korzeniach.] Jukka, o której tu mowa, to jest sucholubna roślina z rodziny agaw,  pospolita zwłaszcza w Meksyku i Kalifornii i od niepamiętnych czasów służąca Indianom za dość marne pożywienie (owoce) i cenione włókna (z liści). Łatwo ją znaleźć w półpustynnym buszu ponieważ jej kwiatostan wyrasta pionowo na wysokość do trzech metrów na grubym prostym palu, któremu roslina ta zawdzięcza jedną ze swych nazw – „świeca Pańska”  (Fot.01).

 

Fot.02.

 

U podstawy tej „świecy” rośnie zawsze gęsty pęk szarozielonych liści długich na 20-90 cm, wąskich, twardych i spiczastych, którym  roślina zawdzięcza swą jeszcze inną nazwę – „hiszpański bagnet” (Fot.02) .  To właśnie z tych liści otrzymuje się długie, białe i trwałe włókna służące dawniej Indianom do wyrobu sznurów, koszy, mat, sandałów itp. Poniżej pokażę prosty proces  otrzymywania z tych liści włókien potrzebnych do zaplecenia sznurka.   

 

 

 Fot.03.

 

Oto narzędzia, których używają Indianie do obróbki włókien: gładkie tłuczyce i tępe skrobaki. „Mój ulubiony tłuczek (ten czarny na górze) to 23-milionowy kawałek skamieniałego spalonego drewna, znaleziony na plaży w stanie Washington. Bijak  na dole zdjęcia to lekko zmodyfikowany fragment gałęzi amerykańskiej sosny Jeffreya (Pinus jeffrei, Jeffrey Pine). Skrobaki w środku to jeden  łupkowy, a drugi obsydianowy (z krawędzią skrobiącą oszlifowaną na piaskowcu, by ją stępić)” /cyt: stoneageskills.com/

 

 

 Fot.04.

 

 

Lekkie uderzanie liścia jukki tłuczycą powoduje rozluźnienie włókien z naskórka i miąższu liścia. Jak pokazano, liść ten przypomina po roztłuczeniu niektóre starożytne pędzle yucca, które znaleziono na stanowiskach archeologicznych w południowej Kalifornii.

Fot.05.

 

Po rozklepaniu i zmiażdżeniu liścia na całej długości, należy teraz go zdrapać z umiarkowanym naciskiem, aby usunąc część skóry i większość miąższu liści. Jest to czynność wymagająca wyczucia i upewnienia  się, że krawędź zdrapywania jest należycie tępa i gładka, aby nie szarpała i nie niszczyła włókien.

 

Fot.06.

 

A oto wyniki pierwszego skrobania. Teraz trzeba zmyć naturalne saponiny (mydło) i mięsiste resztki z włókien i oskrobać je po raz drugi. Usunięcie jak największej masy miąższu z włókien sprawi, że ​​powrozy będą  łatwiejsze do wykonania, bardziej elastyczne i nieco mocniejsze.

Fot.07.

 

Te włókna jukki już po trzecim skrobaniu (także paznokciem) i rozczesaniu. Są zwykle wiązane w luźne kity (pęczki) i gotowe do skręcania w powrozy, u Indian zwykle przez proste wałkowanie na własnym udzie.

Fot.08.

 

Oto produkt końcowy: ponad 3 metry powrozu o grubości 4 mm, ukręconego na nodze, wykonanego z włókien liści jukki dwukrotnie oskrobanych. Wykonanie tego sznura zajęło około 15 minut toczenia i skręcania na gołym udzie.  Lina może być wykonana z włókien przetworzonych zgrubnie - nie ma potrzeby dokładnego usuwania całego miąższu szczególnie w przypadku liny o dużej średnicy. (BJ)

 

/źródło i zdjęcia od 03-08: stoneageskills.com/

 

 

W stałym cyklu PLECIONE I SKRĘCANE, w którym traktuję o koszykarstwie, plecionkarstwie, powroźnictwie itp. rzemiosłach na moim blogu ukazały się dotychczas:

01.Pleść ze smakiem (17.07.2018)

/Wendy G. Jensen. USA/

02.Obróbka włókna jukki (21.08.2018)

 

 

KOMENTARZE

  • Zdjęcia 3 do 8!
    Nie wyszły!
  • @Casey 03:27:22
    Bo mamy to, czego się obawiałem. Wraz z „dobrą zmianą” oprogramowania na Neonie pojawił się jakiś nowy filtr, który nie przepuszcza zdjęć z miejsca, w którym je dotąd pobierałem. To znaczy - na kopię roboczą pobrać mogę, ale już na portal nie przechodzą tak jak dawniej. A bez tych zdjęć powyższa notka nie ma sensu. Jest zapewne bardziej nowocześnie ("bo świat idzie naprzód i my tez musimy"), ale za to mniej funkcjonalnie. Wynika z tego, że zmiany – w gruncie rzeczy o trzeciorzędnym znaczeniu jak słusznie o nich napisał interesariusz z pl – były potrzebne (do czego?) właścicielowi i może informatykom, ale nie blogerom, a przynajmniej nie mnie. Posłużyły do przemycenia i zainstalowania filtrów w ramach walki z „piratam i plagiatorami” takimi jak ja, który uważam, że właśnie piractwo jest wolnością i w internecie nie wolno nam się poddać tyranii „świętego prawa własności” pod dyktando kapitalizmu, tak jak nie poddajemy się politycznej poprawności pod dyktando głównego ścieku. To, że Neon24 tej tendencji jednak ulega i daje sobie narzucić takie pakiety pod pozorem większej nowoczesności, jest bardzo irytujące i zniechęcające.
    Pozdrawiam. BJ
  • @Bogusław Jeznach 15:10:44
    Kiedyś takiego "reformatora" stąd przegoniłem. Ale wtedy mogłem :)

OSTATNIE POSTY

więcej

ARCHIWUM POSTÓW

PnWtŚrCzPtSoNd
     12
3456789
10111213141516
17181920212223
24252627282930