Gorące tematy: Ryszard Opara: „AMEN” Smoleńsk Zostań BLOGEREM! RSS Kontakt
Uwaga! Wygląda na to, że Twoja przeglądarka nie obsługuje JavaScript. JavaScript jest wymagany do poprawnego działania serwisu!
4573 posty 2072 komentarze

Bogusław Jeznach

Bogusław Jeznach - Dzielić się wiedzą, zarażać ciekawością.

Nieprzetłumaczalne

ZACHOWAJ ARTYKUŁ POLEĆ ZNAJOMYM

PASJE LINGWISTÓW (76) Słowa, których ludzie używają, mówią nam bardzo wiele o tym, co dla ludzi jest ważne i jak postrzegają świat. Wiele jest takich słów, które funkcjonują tylko w danym języku…

Kocham słowa i ich etymologie. Kocham bogactwo przyrody i kocham różność kultur na całym świecie. Czy można się zatem dziwić, że szczególnie fascynują mnie słowa z różnych kultur wyrażające i opisujące pojęcia nieprzetłuaczalne na języki innych kultur?   Klasycznym przykładem jest język Inuitów (Eskimosów) w którym przypuszczalnie jest 50, a może i ponad sto określeń na różne rodzaje i stany śniegu. Albo język Dinków, pasterzy z Południowego Sudanu, gdzie niemal połowa słów dotyczy bydła – jego maści, kształtu rogów, kondycji, itp.  

Niedawno natknąłem się na książkę zatytułowaną "Lost in Translation: An Illustrated Compendium of Unntranslatable Words from Around the World" autorstwa bardzo młodej (21 lat) amerykańskiej autorki Elli Francis Sanders. Jest to bardziej urocza niż wartościowa kolekcja słów z różnych języków, tylko tym językom właściwych i na inne języki nieprzetłumaczalnych. Jakby jeszcze pogłębiając chaotyczność tej zbieraniny wybrałem z nich tylko niektóre (jak mam w zwyczaju – dwanaście), przeważnie dotyczące zjawisk przyrody, aby na ich przykładzie pokazać o co mi chodzi. Aby lepiej zilustrować ich znaczenia posłużę się zdjęciami:

 

01.Szwedzki rzeczownik „mangata” oznacza długie liniowe odbicie księżyca w wodzie przypominające drogę.

 

 

02.Francuski przymiotnik „feuillemort” opisujący jesienny kolor umierającego liścia, ale raczej wyblakłego a nie barwnego jak u wielu gatunków drzew. .

 

 

03.Angielski  rzeczownik „ammil” oznacza cienką warstwę lodu, która pojawia się zwłaszcza na roślinach, gdy mróz chwyci nocą po częściowej odwilży, a wtedy światło słoneczne o poranku często sprawia , że cały krajobraz pięknie skrzy się i błyszczy.

 

 

04.Japoński rzeczownik „komorebi” oznacza światło słoneczne, które przedziera się przez  liście drzew.

 

 

05. Arabski rzeczownik „gurfa” oznacza ilość wody, którą można nabrać (i utrzymać) jedną dłonią. Często miara wypitej wody: dwie-trzy gurfy, itp.

 

06. Fiński rzeczownik „poronkusema” oznacza odległość, którą renifer może wygodnie przebiec (porusza się zwykle lekkim truchtem) zanim musi przystanąć aby oddać mocz. Jest potoczną miarą dystansu, oznacza też etap, „jedną staję” w wyścigach zaprzęgów reniferów.

 

 

07. Szkocki (gaelicki, tj. celtycki) rzeczownik „eit” oznaczający praktykę umieszczania błyszczących kamieni w strumieniach tak, aby świeciły w blasku księżyca i przyciągały łososia późnym latem i jesienią. Ma sporo przenośnych znaczeń, mniej więcej jak „miraż”, „blichtr”, „złudzenie” itp.

 

 

08. Czasownik „murr-ma”, który w języku aborygeńskiego plemienia Wagiman z północnej Australii oznacza „macać stopą”, zwłaszcza poszukując czegoś w mętnej wodzie, np. jadalnych małży.

 

 

09. Niemiecki rzeczownik „Waldeinsamkeit” opisuje uczucie samotności w lesie i poczucie połączenia z naturą.

 

 

10. Norweski rzeczownik „palegg” oznaczający wszystko co da się położyć i upakować na kanapce, zwłaszcza  składniki maksymalnie różnorodne.

 

 

11. Japoński rzeczownik „tsundoku” oznaczający manię kupowania i gromadzenia książek „do późniejszego przeczytania”, które prawie nigdy nie nastąpi. Może więc być „czytelnik tsundoku”, „książki tsundoku” (po polsku „półkowniki”), „autor tsundoku”, „wydawnictwo tsundoku” itp.

 

 

12. Japoński rzeczownik (lub przymiotnik) „wabi-sabi” oznaczający „urok niedoskonałości” i akceptację naturalnych wad oraz filozofię cyklu przemijania. Jest to obecnie cały styl w sztuce, dekoracji wnętrz itp., wyrażający się obecnością widocznych a nawet wyeksponowanych śladów napraw (powyżej złota plomba w glinie), łataniny, fragmentów niedokończonych, niedopasowanych itp.  

I kto powiedział, że lingwistyka jest nudna? (BJ)

 

PASJE LINGWISTÓW to otwarty cykl na moim blogu, w którym zamieszczam materiały dotyczące mojej najstarszej, życiowej i zawodowej pasji: poszczególnym językom, lingwistyce porównawczej, etymologiom, nazewnictwu, itp. Ostatnio w tym cyklu ukazały się:

 

(…)

70.Z tyłu czy pod nogami? (8.11.2017)

71.Esperanto a myśl wolna (6.12.2017)

72.Kłębowisko fonetyki (13.12.2017)

73.Lingua globalis (3.01.2018)

74.Kobieta czyli wiedźma (10.01.2018)

75.Jezyki kreolskie (23.05.2018)

76.Nieprzetłumaczalne (14.08.2018)

 

 

KOMENTARZE

  • Alkohol poprawia umiejętności lingwistyczne
    whisky- rzeczownik, rodzaj żeński

    http://www.whiskyintelligence.com/wp-content/uploads/2011/11/aa3.jpg



    Doświadczenie życiowe pokazuje raczej, że alkohol potrafi odbierać ludziom język, jednak ostatnie badanie przeprowadzone przez naukowców z Uniwersytetu Maastricht wskazuje, że przy umiarkowanym spożyciu efekt może być bardzo zaskakujący - alkohol może bowiem poprawić nasze umiejętności językowe.

    Badanie to przeprowadzono na 50 niemieckich studentach, którzy pobierają nauki właśnie na uniwersytecie w holenderskim Maastricht. Było ono bardzo proste - podawano im alkohol (ilość konieczną do osiągnięcia stężenia 0,4 promila we krwi) albo placebo i kazano dyskutować na temat testowania produktów na zwierzętach, w języku niderlandzkim. Oceny dokonywała dwójka Holendrów, która nie wiedziała o tym, czy ktoś spożywał alkohol czy też nie, a na koniec badani musieli rozwiązać proste zadanie matematyczne.

    Autorzy badania spodziewali się, że alkohol doprowadzi do tego, iż ludzie, którzy go spożyli będą uważali, że idzie im lepiej, podczas gdy ich prawdziwa ocena będzie gorsza. Okazuje się jednak, że na lekkim rauszu Niemcy otrzymywali lepsze oceny niż trzeźwi koledzy i wcale nie gorzej od nich poradzili sobie z zadaniem matematycznym.

    Wygląda na to, że kluczowy jest tu czynnik relaksujący - taka ilość alkoholu pomogła badanym pokonać tremę do mówienia w obcym języku z obcymi ludźmi, ale oczywiście wymaga to dalszego zbadania. Tylko gdzie się można zgłosić do badań?

    Źródło: Journal of Psychopharmacology, Zdj.: CC0
  • @
    Za dużo słów, za mało działania
    https://twitter.com/Marfacegareta_/status/1029404183471050753
  • a to ciekawe
    myślałem, że słowa mają swoje odpowiedniki w różnych językach
  • @Husky 22:56:10
    Po alkoholu bywa różnie, ale u siebie stwierdziłem, że w kabinie - gdzie bardzo ważna jest szybkość skojarzeń i refleks - w tłumaczeniu pomaga mi kawa, której smaku poza tym nie lubię (tylko zapach). Inni tłumacze - moi koledzy - tego nie potwierdzają, ale kawę piją.
    Pozdrawiam ciepło. BJ
  • @Bogusław Jeznach 11:29:12
    Alkohol w moim przypadku obniza mi koncentracje np. w brydzu.
    Z tlumaczeniami nieraz tak mialem ze nie mogac znalesc dokladnego odpowiednika slowa w tlumaczonej rozmowie musialem posilkowac sie dluzszym opisem sytuacji w ktorej to slowo-pojecie zostalo uzyte.
  • Lepiej późno niż wcale
    1.
    Rozczarowany jestem, że nie ma tu o innowacjach językowych B. Leśmiana. Tych to faktycznie nie sposób przetłumaczyć. Cytuję z mojego artykułu:

    Przetłumaczenie neologizmów Bolesława Leśmiana tzw. Leśmianizmów, tworzonych z olbrzymich zasobów staropolszczyzny i polskich gwar na prostsze języki – jak angielski, niemiecki, hebrajski, czy jiddisch - jest praktycznie niemożliwe. Gdyby "żydowska" krew miała w twórczości Leśmiana jakiekolwiek znaczenie to próbowałby, jako Żyd wzbogacać "swoją" kulturę żydowską, "swoje żydowskie pochodzenie".

    Natomiast Leśmian sam zadbał, tworząc nowe, z polskiej tradycji czerpane słowa, o nieprzetłumaczalności utworów zawierających Leśmianizmy.

    Przykładowe Leśmianizmy:

    "bezbożyna, bezcel, bezdeń, bezpożytek, bezrozumie, bezświt, bezwina, Bóg człowieczeje a człowiek bożyścieje, bylejaczyć, bywalec niebytu, ciało mdlało od nadmiaru niedoumierania, Dusiołek, dziewczyca, koń zaniepatrzył się na wóz a żuk zaumiera, Midryga, Migoń, najdalszość, nieodpadło, niepochwytność, niepojętność, pokuśnica, południca, przeciwdreszcz, Skrzeble, Srebroń, Śnigrobek, Świdryga, Trupięgi, wciornaści, zaniedyszeć, zanieistnieć, zanieszumieć, złachmaniałych, Zmierzchun, zmorowanie, Znikomek, zniszczota".

    2.
    „ammil”, "hoarfrost"?
    Tłumaczenie zjawisk przyrody jest często związane z wiedzą.
    Faktycznie mam trudności ze znalezieniem polskiego określenia dla szadzi, czyli osadu z kryształków lodu, gdy pojedyncze kryształy nie są rozróżnialne i tworzą warstwę lodu.

    3.
    Die Waldeinsamkeit znaczy odosobnienie lasu.
    Google w tym przypadku dobrze tłumaczy.

    Pozdrawiam

OSTATNIE POSTY

więcej

ARCHIWUM POSTÓW

PnWtŚrCzPtSoNd
   1234
567891011
12131415161718
19202122232425
2627282930