Gorące tematy: Ryszard Opara: „AMEN” Smoleńsk Zostań BLOGEREM! RSS Kontakt
Uwaga! Wygląda na to, że Twoja przeglądarka nie obsługuje JavaScript. JavaScript jest wymagany do poprawnego działania serwisu!
4573 posty 2072 komentarze

Bogusław Jeznach

Bogusław Jeznach - Dzielić się wiedzą, zarażać ciekawością.

Chińskie marzenie Xi Jinpinga

ZACHOWAJ ARTYKUŁ POLEĆ ZNAJOMYM

LEKCJE HISTORII: Chińskie nieszczęścia i upadek zaczęły się nie 100 lecz 1000 lat temu – twierdzą europejscy historycy. Czy to zmienia perspektywę sukcesu?

Prawdopodobnie przez analogię do „American dream” prezydent Chin Xi Jinping lubi mówić o swoim „chińskim marzeniu" (中国梦 [zhōngguó mèng]). Mówi, że dotyczy ono „wielkiego odmłodzenia narodu chińskiego" (华民族的伟大复兴  [zhōnghuá mínzú de wěidà fùxīng]). Oznacza to dla niego, że pod władzą partii komunistycznej Chiny znów będą najbogatszym, najpotężniejszym krajem świata, tak jak to miało miejsce przed "stuletnim upokorzeniem" (百年的屈辱  [bǎinián de qūrǔ]) - epoką klęsk gospodarczych i zagrabiania ziem chińskich przez cudzoziemców w ciągu stu lat po pierwszej wojnie opiumowej 1839-42. Wynikać by z tego miało, że legitymizm władzy KPCh zasadza się na tym wymarzonym odmłodzeniu. Ale co musiałby Xi powiedzieć, jeśli Chiny wcale nie były najbogatszym państwem na świecie przed rokiem 1839? I jeśli wlokły się w tyle za Europą nie przez 175 lat, ale przynajmniej przez całe 675 lat a pewno i sporo dłuzej? Czy chińskie marzenie Xi byłoby równie wiele warte?

Na Zachodzie, który był niewątpliwie winny upokorzenia i upadku Chin, podważa się ostatnio opinię o dawnej świetności gospodarczej Państwa Środka. Nowe badania Stephena Broadberry z Uniwersytetu w Oxfordzie, ale także Hanhui Guan z Uniwersytetu Pekińskiego i Daokui Li z Uniwersytetu w Tsinghua w Pekinie dowodzą, że Chiny w rzeczywistości od dawna pozostawały w tyle za Europą. Ich praca zbiorowa porównuje poziom PKB na osobę w Chinach, Anglii, Holandii, Włoszech i Japonii od około roku 1000. Stwierdzają oni, że jedynym okresem, w którym Chiny były bogatsze i silniejsze od innych narodów był wiek XI. W tamtym bowiem czasie w Chinach wymyślono proch, kompas, ruchome czcionki drukarskie, papierowe pieniądze i wielki piec hutniczy.

Ale zdaniem Broadbery i jego współpracowników, Włochy dorównały Chinom już do roku 1300, a Holandia i Anglia do 1400. Około roku 1800 Japonia prześcignęła Chiny jako najbogatsze państwo azjatyckie. Chiński PKB na osobę spadał nieubłaganie zwłaszcza podczas nieudolnego panowania mandżurskiej dynastii Qing (1644-1912). W roku 1620 PKB był mniej więcej taki sam, jak w 980 r. Do roku 1840 chiński PKB spadł niemal o jedną trzecią.

Te odkrycia stoją w sprzeczności z dotychczas powszechnym przekonaniem, że Chiny i Europa miały przez wieki podobne standardy życia, dopóki na Zachodzie nie zaczęła się rewolucja przemysłowa pod koniec XVIII wieku: punkt w historii często określany przez historyków jako "wielkie rozejście się" (ang. great divergence, chiń.很大的分歧  [hěn dà de fēnqí]). Ten pogląd, promowany wcześniej zwłaszcza przez Kennetha Pomeranza z Uniwersytetu w Chicago, przyczynia się także do większego poparcia dla nadal oficjalnej interpretacji KPCh.

Naukowcy nie potrafili wyobrazić sobie PKB sprzed 1000 lat. Jednej z pierwszych prób dokonał historyk ekonomiczny Angus Maddison. Ale badania przeprowadzone przez Broadberry i jego współpracowników, które uwzględniają w odpowiedniej skali lokalne i prywatne rejestry w celu wygenerowania danych ogólnokrajowych, są dużo bardziej precyzyjne. Pierwsze badanie dotyczące historycznego PKB w Wielkiej Brytanii przy użyciu tej techniki pojawiło się w 2008 r. szybko potem nastąpiły inne, koncentrujące się na Holandii, Włoszech, a teraz na Chinach.

Spore wątpliwości dotyczą jakości chińskich danych. Niedawne badania przeprowadzone przez Kenta Denga i Patricka O'Briena z London School of Economics wskazują, że są one zbyt fragmentaryczne. Wiadomo jak trudno jest porównywać standardy życia w różnych krajach nawet obecnie, a cóż dopiero sięgając tak daleko w przeszłość, mając o wiele mniej danych i precyzyjnych statystyk. Broadberry twierdzi jednak, że​​ historyczne źródła w Chinach wcale nie są gorsze niż te dostępne dla  średniowiecznej Anglii. Zauważa równieżże porównanie ułatwia fakt, iż Chiny cesarskie i dawna Europa używały srebra jako miary wartości.

Pozostaje jednak istotna różnica skali. W XIV i XV wieku Włochy i Holandia były najbogatszymi częściami Europy. Lepiej porównywać je nie z Chinami jako całością, ale z najbogatszą częścią Chin – deltą rzeki Jangcy, czyli obszarem wokół współczesnego Szanghaju. Przy takim porównaniu, Anglia i Holandia były jeszcze w 1800 roku zamożniejsze niż obszar delty Jangcy. Ale punkt, w którym przeskoczyły deltę, okazuje się wypadać około 1700 r. Nie różni się to wiele od twierdzenia Pomeranza, że wielkie rozejście się miało miejsce już w XVIII wieku. Ale to oznacza, że cały proces rozpoczął się jeszcze przed rewolucją przemysłową, co z kolei oznacza, że wzbogacenie Europy i ubożenie Chin nie mogą być wyjaśnione uprzemysłowieniem. Muszą one odzwierciedlać jakieś różnice instytucjonalno-organizacyjne.

Prezydent Xi powinien więc raczej rozważyć inne wyjaśnienie: powszechność dawnej biedy i obecne ograniczenie ubóstwa. Broadberry i jego koledzy twierdzą, że po roku 1000 chińscy chłopi doświadczyli prawie tysiąca lat nieszczęść i ciągłego upadku. Dopiero Komunistyczna Partia Chin znacząco zmniejszyła chroniczną biedę na wsi, a pod kierownictwem Xi i jego towarzyszy ma nadzieję na jej całkowitą likwidację do roku 2020. I to jest z pewnością osiągalne marzenie. (BJ)

 

 

KOMENTARZE

  • Hmmmm
    W tych rozważaniach nie bardzo wiadomo, co to są Chiny?

    jak się mają te rozważania ekonomiczne,
    do rozważań potęgi militarnej?

    Czyngis-chan, a potem dynastia Yuan, podbiła sporo, biorąc pod uwagę czasy i technikę, były to osiągnięcia większe od późniejszego zagarnięcia przez Anglików połowy świata. Czy Yuan, Mongołowie, którzy zagarnęli część Chin i osiedli w Pekinie, nie są utożsamiani z Chinami?

OSTATNIE POSTY

więcej

ARCHIWUM POSTÓW

PnWtŚrCzPtSoNd
1234567
891011121314
15161718192021
22232425262728
293031